در فروشگاه شانگهای چه اتفاقی افتاد؟

شرکت چینی AGIBOT شش ربات انسان‌نمای مدل G2 را وارد یک فروشگاه فعال در منطقه شینهویی شانگهای کرد. برخلاف بسیاری از نمایش‌های فناوری که در محیط آزمایشگاهی و با شرایط کنترل‌شده انجام می‌شوند، این فروشگاه در طول آزمایش به روی مشتریان باز بود و ربات‌ها باید در محیطی با رفت‌وآمد واقعی فعالیت می‌کردند.

این برنامه با عنوان «Robots Never Clock Out» یا «ربات‌ها هرگز از شیفت خارج نمی‌شوند» برگزار شد. هدف آن بررسی توانایی ربات‌ها در انجام کارهای روزمره فروشگاهی در ساعات مختلف شبانه‌روز بود؛ از شلوغی زمان ناهار و عصر گرفته تا ساعات کم‌رفت‌وآمد نیمه‌شب و آماده‌سازی صبحانه.

ربات‌ها چه کارهایی انجام دادند؟

هر ربات برای انجام گروهی از وظایف مشخص به کار گرفته شد. کارها فقط به حرکت‌کردن یا نمایش توانایی‌های فیزیکی محدود نبودند؛ بخشی از آن‌ها مستقیماً با مشتریان و فرایندهای روزمره فروشگاه ارتباط داشتند.

این اعداد بر اساس گزارش شرکت سازنده منتشر شده‌اند و نباید آن‌ها را معادل بهره‌وری یک تیم انسانی دانست. تعداد وظایف به‌تنهایی نشان نمی‌دهد هر کار با چه سرعتی انجام شده، چند بار به تلاش مجدد نیاز داشته یا چه میزان نظارت انسانی پشت صحنه وجود داشته است.

آیا هر شش ربات از آزمون سربلند بیرون آمدند؟

خیر. طبق ارزیابی اعلام‌شده، چهار ربات عملکرد قابل‌قبولی داشتند و دو ربات نتوانستند وظایف محول‌شده را در سطح مورد انتظار انجام دهند. همین بخش از آزمایش به اندازه تعداد وظایف انجام‌شده اهمیت دارد؛ زیرا محیط واقعی فروشگاه همیشه قابل پیش‌بینی نیست.

مشکل ربات نظافت چه بود؟

یکی از اتفاقات قابل‌توجه آزمایش مربوط به ربات نظافت بود. این ربات هنگام مواجهه با سطل زباله‌ای که پر شده بود، از مسیر تعیین‌شده منحرف شد و نتوانست به‌درستی به محل فعالیت خود بازگردد. گزارش‌ها از خروج آن از محدوده فروشگاه نیز خبر دادند.

این اتفاق نمونه‌ای از تفاوت میان اجرای یک دستور در محیط کنترل‌شده و تصمیم‌گیری در موقعیت غیرمنتظره است. یک نیروی انسانی معمولاً می‌تواند با دیدن مانع، مسیر جایگزین انتخاب کند یا سطل را جابه‌جا کند؛ اما ربات برای چنین شرایطی به توانایی تشخیص موقعیت، برنامه‌ریزی و بازیابی خطا نیاز دارد.

چرا مرتب‌کردن قفسه‌ها دشوار بود؟

ربات دیگری که مسئول بررسی و چیدمان قفسه‌ها بود، نتوانست به اندازه مورد انتظار با تغییرات فروش و جابه‌جایی محصولات هماهنگ شود. در فروشگاه، کافی نیست ربات فقط محل یک کالا را بشناسد؛ باید بتواند تفاوت محصولات مشابه را تشخیص دهد، تعداد آن‌ها را بررسی کند و در صورت تغییر وضعیت قفسه تصمیم مناسبی بگیرد.

چرا کار در فروشگاه برای ربات انسان‌نما دشوار است؟

فروشگاه محیطی پیچیده‌تر از چیزی است که در نگاه اول به نظر می‌رسد. قفسه‌ها، محصولات، مشتریان، تجهیزات و سفارش‌ها دائماً تغییر می‌کنند. ربات باید در کنار افراد حرکت کند، اشیای متفاوت را تشخیص دهد و بدون ایجاد خطر، وظایف فیزیکی خود را انجام دهد.

۱. گرفتن اشیای متفاوت با دست رباتیک

برداشتن یک بطری یا قوطی نسبتاً ساده‌تر از برداشتن بسته‌ای نرم، آویزان‌کردن یک کیسه کوچک یا جابه‌جایی محصولی شکننده است. ربات باید فشار مناسب را انتخاب کند تا کالا از دستش نیفتد یا آسیب نبیند. مهارت دست و انگشتان رباتیک هنوز یکی از چالش‌های مهم این فناوری است.

۲. تشخیص محصولات مشابه

گاهی تفاوت دو محصول فقط در طعم، اندازه یا یک عبارت کوچک روی بسته‌بندی است. برای مثال، تشخیص نوشیدنی معمولی از نسخه بدون قند ممکن است برای سیستم بینایی و تصمیم‌گیری ربات چالش‌برانگیز باشد. اشتباه در چنین موقعیتی می‌تواند به تحویل کالای نادرست منجر شود.

۳. واکنش به شرایط پیش‌بینی‌نشده

مشتری ممکن است مسیر حرکت ربات را مسدود کند، کالایی را در جای نامناسب قرار دهد یا درخواست غیرمعمولی مطرح کند. ربات باید بتواند شرایط جدید را درک کند و بدون خطر یا سردرگمی به فعالیت ادامه دهد.

۴. ایمنی در کنار انسان‌ها

رباتی که در کارخانه و پشت محدوده ایمنی کار می‌کند، با رباتی که در راهروی فروشگاه کنار کودکان، سالمندان و مشتریان حرکت می‌کند تفاوت دارد. سرعت، تعادل، تشخیص مانع و توانایی توقف ایمن در چنین محیطی اهمیت زیادی دارد.

آیا این آزمایش به معنی حذف فروشندگان انسانی است؟

نه، دست‌کم نه در شرایط فعلی. انجام چند وظیفه فروشگاهی توسط ربات به معنی توانایی اداره کامل یک فروشگاه نیست. فروشنده انسانی علاوه بر تحویل کالا و مرتب‌کردن قفسه‌ها، در موقعیت‌های پیچیده تصمیم می‌گیرد، شکایت مشتری را مدیریت می‌کند، شرایط خاص را درک می‌کند و در مواقع اضطراری مسئولیت می‌پذیرد.

بااین‌حال، نمی‌توان تأثیر بلندمدت ربات‌ها بر بازار کار را نادیده گرفت. اگر فناوری به مرحله‌ای برسد که ربات‌ها بتوانند وظایف تکراری را با هزینه کمتر، خطای قابل‌قبول و پایداری بالا انجام دهند، ممکن است تعداد یا نوع برخی موقعیت‌های شغلی تغییر کند.

کدام شغل‌های فروشگاهی بیشتر در معرض تغییر هستند؟

در نتیجه، احتمالاً نخستین تغییر گسترده در فروشگاه‌ها به شکل حذف کامل کارکنان ظاهر نمی‌شود؛ بلکه بخشی از وظایف آن‌ها به سیستم‌های خودکار سپرده خواهد شد. کارکنان ممکن است بیشتر به مدیریت عملیات، نظارت بر ربات‌ها، رسیدگی به مشتریان و حل مشکلات پیچیده بپردازند.

ربات‌ها چگونه می‌توانند فرصت شغلی جدید ایجاد کنند؟

ورود ربات‌های انسان‌نما فقط به معنای کاهش نیاز به برخی وظایف سنتی نیست. توسعه و نگهداری این سیستم‌ها به مهارت‌های جدیدی نیاز دارد. هرچه تعداد ربات‌های فعال در فروشگاه‌ها و مراکز توزیع بیشتر شود، نیاز به افراد متخصص برای نصب، پشتیبانی، نظارت و بهبود عملکرد آن‌ها نیز می‌تواند افزایش پیدا کند.

البته ایجاد این فرصت‌ها به مهارت، آموزش و سرمایه‌گذاری نیاز دارد. ممکن است یک شغل جدید در حوزه رباتیک ایجاد شود، اما لزوماً همان فردی که پیش‌تر فروشنده بوده به‌سرعت بتواند آن را انجام دهد. به همین دلیل، آموزش نیروی کار و دسترسی به فرصت‌های یادگیری اهمیت زیادی دارد.

آیا استفاده از ربات در فروشگاه از نظر اقتصادی به‌صرفه است؟

برای پاسخ به این سؤال، فقط نباید هزینه خرید ربات را با حقوق یک کارمند مقایسه کرد. هزینه واقعی استفاده از ربات مجموعه‌ای از عوامل را در بر می‌گیرد:

• قیمت خرید یا اجاره ربات و تجهیزات جانبی
• هزینه برق، شارژ و زیرساخت موردنیاز
• تعمیر، نگهداری و تعویض قطعات
• هزینه نرم‌افزار، اتصال شبکه و به‌روزرسانی
• نیاز به نیروی انسانی برای نظارت و رفع خطا
• هزینه تغییر چیدمان فروشگاه برای سازگاری با ربات
• میزان خطا، توقف کار و خسارت احتمالی

یک ربات ممکن است بتواند در ساعات کم‌رفت‌وآمد برخی وظایف تکراری را انجام دهد، اما اگر برای هر خطای کوچک به حضور یک تکنسین نیاز داشته باشد، صرفه اقتصادی آن کاهش پیدا می‌کند. از طرف دیگر، اگر یک فروشگاه زنجیره‌ای بتواند یک سیستم را در تعداد زیادی شعبه به کار بگیرد، امکان توجیه اقتصادی آن بیشتر می‌شود.

آیا ربات‌های انسان‌نما در ایران هم وارد فروشگاه‌ها می‌شوند؟

ورود گسترده ربات‌های انسان‌نما به فروشگاه‌های ایران به عواملی مانند قیمت تجهیزات، دسترسی به قطعات، خدمات تعمیر و نگهداری، زیرساخت ارتباطی، پشتیبانی نرم‌افزاری و توجیه اقتصادی بستگی دارد.

حتی اگر یک ربات در چین بتواند در فروشگاهی فعال کار کند، نمی‌توان نتیجه گرفت همان مدل بدون تغییر در فروشگاه‌های ایران نیز عملکرد مشابهی خواهد داشت. زبان فارسی، نوع بسته‌بندی کالاها، چیدمان فروشگاه، تجهیزات موجود و شیوه تعامل مشتریان از عواملی هستند که باید در طراحی و آموزش سیستم در نظر گرفته شوند.

در کوتاه‌مدت، استفاده از اتوماسیون در انبارها، مراکز توزیع، صندوق‌های پرداخت و تجهیزات خودکار احتمالاً مسیر متفاوتی از به‌کارگیری ربات‌های انسان‌نما در تمام بخش‌های فروشگاه خواهد داشت. هر فناوری باید متناسب با هزینه و نیاز واقعی کسب‌وکار ارزیابی شود.

آینده نیروی کار؛ رقابت انسان و ربات یا همکاری با یکدیگر؟

آزمایش شانگهای یک پیام روشن دارد: ربات‌ها از نمایش حرکات ساده فراتر رفته‌اند و می‌توانند مجموعه‌ای از وظایف واقعی را در محیط تجاری انجام دهند. اما همین آزمایش نشان داد که تغییر شرایط، خطاهای کوچک و کار با اشیای متنوع هنوز برای آن‌ها دشوار است.

در آینده نزدیک، احتمال دارد فروشگاه‌ها به محیط‌هایی ترکیبی تبدیل شوند؛ ربات‌ها وظایف تکراری و فیزیکی مشخص را انجام دهند و کارکنان انسانی مسئولیت نظارت، تصمیم‌گیری، ارتباط پیچیده با مشتری و مدیریت موقعیت‌های پیش‌بینی‌نشده را بر عهده بگیرند.

برای نیروی کار، مهم‌ترین موضوع آمادگی برای تغییر است. آشنایی با ابزارهای دیجیتال، کار با سیستم‌های هوشمند، تحلیل اطلاعات و مهارت حل مسئله می‌تواند در محیط‌های کاری آینده ارزش بیشتری پیدا کند. کسب‌وکارها نیز باید به‌جای تمرکز صرف بر کاهش هزینه نیروی انسانی، درباره آموزش کارکنان و نحوه همکاری ایمن انسان و ربات برنامه‌ریزی کنند.

جمع‌بندی

فعالیت شش ربات AGIBOT G2 در یک فروشگاه شانگهای به مدت ۲۴ ساعت، نمونه‌ای قابل‌توجه از پیشرفت هوش مصنوعی فیزیکی و رباتیک است. انجام ۱۷۳۰ وظیفه در طول آزمایش نشان می‌دهد ربات‌ها می‌توانند در بخش‌هایی از عملیات فروشگاهی نقش داشته باشند؛ اما ناکامی دو ربات و نبود اطلاعات کامل درباره هزینه، مداخله انسانی و بهره‌وری مستقل، مانع از آن است که این اتفاق را پایان کار فروشندگان انسانی بدانیم.

احتمالاً آینده بازار کار نه با حذف یک‌باره انسان‌ها، بلکه با تغییر تدریجی وظایف و مهارت‌ها شکل می‌گیرد. ربات‌ها می‌توانند همکار، ابزار یا در برخی موقعیت‌ها جایگزین بخشی از نیروی انسانی باشند. اینکه کدام سناریو در هر صنعت اتفاق بیفتد، به پیشرفت فناوری، هزینه استفاده و تصمیم کسب‌وکارها بستگی دارد.

پرسش‌های متداول

تاریخ بررسی: ۱۶ آبان ۱۴۰۵ | آمار عملکرد ربات‌ها بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی شرکت سازنده است و ارزیابی مستقل اقتصادی محسوب نمی‌شود.